Spotkanie w Centralnym Przystanku
Historia im. Lecha Kaczyńskiego
w Warszawie – relacja
25 KWIETNIA 2026 ROKU W CENTRALNYM PRZYSTANKU HISTORIA IM. LECHA
KACZYŃSKIEGO W WARSZAWIE ODBYŁO SIĘ SPOTKANIE POŚWIĘCONE 90.
ROCZNICY PIERWSZEJ MASOWEJ DEPORTACJI POLAKÓW DO SOWIECKIEGO KAZACHSTANU.
W spotkaniu «O deportacjach Polaków do Kazachstanu» wzięły udział przedstawicielki organizacji polonijnych z Kazachstanu: Katarzyna Ostrowska, prezes Związku Polaków w Kazachstanie, oraz Marianna Temraliyewa, prezes Stowarzyszenia «Więź» w Ałmaty. W wydarzeniu uczestniczyli także: zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (IPN), dr Mateusz Szpytma, oraz dyrektor Archiwum IPN, Marzena Kruk.
Pani Katarzyna i pani Marianna opowiedziały o swojej działalności w Kazachstanie, a także podzieliły się osobistymi doświadczeniami. Podziękowały za dotychczasową współpracę i wyraziły nadzieję na dalsze wsparcie ze strony IPN w organizacji działań edukacyjnych i projektów badawczych, przypominających o tragedii tysięcy deportowanych. Zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma nawiązał do akcji represyjnej władz sowieckich wobec naszych rodaków zamieszkujących zachodnie obszary ZSRS:– Spotykamy się niemal dokładnie w 90. rocznicę zbrodniczej, prowadzącej do czystki etnicznej decyzji rządu sowieckiego z 28 kwietnia 1936 roku o deportowaniu Polaków do kazachskiej republiki sowieckiej. To historia, która w naszym narodzie jest zbyt mało obecna. Chciałbym publicznie podkreślić, że jako Instytut Pamięci Narodowej będziemy pamiętać o tych wszystkich, którzy cierpieli za to, że byli Polakami i będziemy dziękować za to, że przez dziesięciolecia zachowali Polskę nie tylko w sercu, ale i w ojczystym języku. Podkreślił też znaczenie organizacji polonijnych działających w Kazachstanie, będących żywym świadectwem tego, że mimo tragicznych doświadczeń historii, polska kultura, język i pamięć o korzeniach są pielęgnowane i przekazywane kolejnym pokoleniom.
Marzena Kruk, dyrektor Archiwum IPN, opowiedziała o dotychczasowej współpracy Instytutu z Polonią w Kazachstanie i zaprezentowała wydaną w 2024 r. publika cję «Bez winy i przyszłości. Losy członków rodzin «zdrajców ojczyzny» represjonowanych na mocy rozkazu NKWD nr 00486». Na masowy i etniczny charakter deportacji zwrócił uwagę dr Stanisław Koller (AIPN). Wskazał, że były one jednym z etapów szerszego procesu, zmierzającego do likwidacji Polaków jako narodu.
Podczas spotkania został zaprezentowany film dokumentalny «Artefakty z szafy. Historia o moich przodkach zaklęta w przedmioty». Ten poruszający obraz, przygotowany przez Związek Polaków w Kazachstanie, ukazuje losy zesłańców poprzez zachowane dokumenty, listy, fotografie oraz przedmioty codziennego użytku. Film otrzymał nagrodę specjalną w konkursie «Wydarzenie Historyczne Roku 2021», zorganizowanym przez Muzeum Historii Polski.
Po obejrzeniu filmu rozpoczęła się dyskusja o dramatycznych losach Polaków w Kazachstanie oraz o współczesnym życiu Polonii i Polaków w organizacjach polonijnych. Debaty wywołały duże zainteresowanie polskiej społeczności mieszkającej w Warszawie ze względu na zestawienie faktów z wizją przekazywanych materiałów w filmie oraz emocjonalnie i autentycznie przekazanej historii przez prostych ludzi nie aktorów.
Uroczystym akcentem spotkania było wręczenie Medali za zasługi dla Polaków w Kazachstanie, przyznanych przez Związek Polaków w Kazachstanie. Wyróżnienia otrzymały: Barbara Kaczmarek była Konsul RP w Kazachstanie i Medard Masłowski – przewodniczący Stowarzyszenia „Mój Kazachstan” i były Konsul w Ałmaty .
