„W hołdzie pamięci tym, którzy zostali wyrwani z domów i skazani na drogę w nieznane” …
Forum Polonijne w Kazachstanie poświęcony 90.rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu. W 2026 roku przypada 90. rocznica deportacji Polaków do Kazachstanu, masowe wysiedlenia zaczęły się w 1936 roku (na mocy uchwały z kwietnia tego roku), przeprowadzane były także w latach 1929-1930 i 1940-1941, kiedy to Polacy mieszkający w przygranicznych regionach ZSRR (w tym w zachodniej Ukrainie) zostali przymusowo wysiedleni do Kazachstanu i Syberii, a Kazachstan stał się miejscem zesłania dla dziesiątek tysięcy, Polek i Polaków, których potomkowie do dziś mieszkają w tym kraju.
Przedstawiciele środowisk polonijnych, dyplomacji, instytucji państwowych i organizacji społecznych spotkali się, by wspólnie podjąć refleksję nad przeszłością i wyznaczyć kierunki działań na przyszłość. VIII Forum Polonijne w Astanie stało się nie tylko wydarzeniem organizacyjnym, lecz przede wszystkim aktem pamięci – świadomym i odpowiedzialnym. Bo są takie rocznice, które nie pozwalają przejść obok siebie obojętnie. Rok pamięci i zobowiązania Głównym celem Forum było omówienie planu działań na rok 2026 – rok naznaczony dramatycznym jubileuszem. Dziewięćdziesiąt lat temu rozpoczęły się masowe deportacje Polaków z terenów dawnych polskich rejonów autonomicznych w Ukraińskiej SRR do Kazachstanu.
Forum rozpoczęło się w atmosferze podniosłej jedności. Po rejestracji uczestników i oficjalnym powitaniu gości, w tym przedstawicieli korpusu dyplomatycznego Rzeczypospolitej Polskiej w Kazachstanie, zabrzmiał «Mazurek Dąbrowskiego». Wśród gości zaproszonych byli: Michał Łabenda, Chargé d’affaires a.i. Rzeczypospolitej Polskiej w Kazachstanie, Dominik Małek, Radca-Minister i Konsul RP w Ambasadzie RP w Astanie, a także Dariusz Szewczyk, Konsul Generalny RP w Ałmaty.
Michał Łabenda w swoim wystąpieniu podkreślił wagę nad chodzących wydarzeń rocznicowych oraz ich międzynarodowy charakter: «Stoimy dziś przed ważnym zadaniem – godnego uczczenia 90. rocznicy deportacji. To nie tylko obowiązek wobec przeszłości, lecz także inwestycja w przyszłość. Musimy mówić jednym głosem – jako wspólnota, która pamięta i potrafi wyciągać wnioski z historii». Zapowiedział również przygotowywany na ten rok szereg wydarzeń, w tym wizytę Marszałek Senatu RP Małgorzaty Kidawy-Błońskiej w Kazachstanie. Kulminacyjnym momentem obchodów ma być uroczysta Msza Święta z udziałem abp. Tomasza Pety oraz odsłonięcie pomnika upamiętniającego deportowanych w Narodowym Sanktuarium Królowej Pokoju w Oziornoje.
Z kolei Konsul Generalny RP w Ałmaty Dariusz Szewczyk zwrócił uwagę na wymiar jednoczący tych wydarzeń: «To rocznica, która łączy – ponad granicami, pokoleniami i doświadczeniami. Pamięć historyczna jest fundamentem.”
Centralnym punktem Forum był panel dyskusyjny zatytułowany «W hołdzie pamięci tym, którzy zostali wyrwani z domów i skazani na drogę w nieznane». Była to nie tylko debata, lecz także głęboka refleksją nad losem tych, których historia pozbawiła ojczyzny, ale nie odebrała tożsamości. Istotną częścią Forum były prezentacje projektów mających na celu upamiętnienie deportacji i zachowa nie dziedzictwa Polaków w Kazachstanie.
Katarzyna Ostrowska, Prezes Związku Polaków w Kazachstanie, zaprezentowała współpracę z Instytutem Pamięci Narodowej, w tym projekt wystawy poświęconej 90. rocznicy deportacji oraz publikację albumu «Artefakty z szafy» – opowieści o losach zesłańców zapisanej w przedmiotach codziennego życia. Przedstawiono również projekt realizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem «Wspólnota Polska» – cykl wydarzeń «Historia, o której nigdy nie zapomnimy», który obejmie zarówno Polskę, jak i Kazachstan. Szczególne zainteresowanie wzbudziła prezentacja Olgi Isiak dotycząca ekspozycji muzealnej «Historia” w Oziornoje, ob. północno-kazachstański. Helena Wachowska zareprezentowała „Szukamy, identyfikujemy krok po kroku do swoich korzeni”. Organizatorzy Forum apelowali: «Niech te uroczystości staną się czasem refleksji, wdzięczności i wspólnoty».
Uroczystym momentem było wręczenie odznaczeń honorowym prezesom Związku Polaków w Kazachsta nie. Odznaka «Za Zasługi», przyznana z okazji 90. rocznicy deportacji, stała się symbolem wdzięczności za wieloletnią pracę na rzecz zachowania polskiej tożsamości. Katarzyna Ostrowska Prezes Związku Polaków w Kazachstanie podkreśliła w uzasadnieniu: «Niech to wyróżnienie będzie dowodem wdzięczności oraz inspiracją do dalszej pracy na rzecz zachowania naszej tożsamości narodowej, ojczystej mowy oraz tradycji dla przyszłych pokoleń».
Pamięć jako misja o deportacjach Polaków do Kazachstanu nie jest tylko obowiązkiem historycznym. A jest misją przekazywaną z pokolenia na pokolenie – w języku, w kulturze, w rodzinnych opowieściach i w takich spotkaniach jak to w Astanie. Bo naród, który pamięta, nie traci swojej tożsamości. A naród, który potrafi przekazać pamięć dalej – buduje swoją przyszłość.
