Historia stworzenia
Pierwsze stowarzyszenia Polaków pojawiły się pod koniec lat 80. wKaragandzie (inicjator F. Bogusłowski), Kokszetau (A. Kasonicz), Ałmaty (A.Lewkowski). Związek Polaków w Kazachstanie został oficjalnie zarejestrowanyprzez Panią Prezes Antoninę Kasonicz w organach wymiaru sprawiedliwości 14 lutego 1997 roku.
Pani Antonina Kasonicz urodziła się 28 listopada 1939 roku we wsi Donieckoje, w północnej części Kazachstanu w rodzinie Polaków deportowanych z terenów Ukrainy do Kazachstanu. W 2008 roku Pani Antonina wydaje książkę „ Wszystko co pamięć zachowuje – jest sercubardzo drogie” . W swojej książce ona opisała zesłanie rodziców z Ukrainy, podróż, życie na osiedlu w obozie pracy, o swoim dzieciństwie oraz o tworzeniu pierwszych polskich organizacji i budowie struktury Związku Polaków Kazachstanu. Pierwszymi przywódcami organizacji byli: Włodzimierz Paszkowski Prezes Stowarzyszenia obwodu akmolińskiego, Aleksander Swaryczewski Prezes Stowarzyszenia „Polonia” obwodu karagandyńskiego, Albert Lewkowski Prezes Stowarzyszenia „Więź” obwodu ałmatyńskiego, Julia Woronina Prezes Stowarzyszenia obwodu pawłodarskiego, Antonina Kasonicz Prezes Stowarzyszenia obwodu kokszetauskiego.
Statut Związku Polaków Kazachstanuzostał napisany 17 października 1996 roku, który był zarejestrowany 14 lutego 1997 roku w Ministerstwie Sprawiedliwości w mieście Kokszetau. Zarząd organizacji w składzie 5 osób (przedstawicieli 5 organizacji polskich) 4 listopada 1997 roku podpisał umowę o obowiązkach i celach działalności zrzeszonych organizacji. Doświadczenia pierwszych polskich ośrodków kultury, o których mowa powyżej, obejmowały imprezy kulturalne i folklorystyczne, pierwsze kroki w kierunku przywracania tradycji i nauki języka ojczystego. Powstały szkółki niedzielne, w których dzieci gromadziły się, by uczyć się prostych technik tradycyjnego rzemiosła, zwyczajów ludowych, gier i języka ojczystego. Doświadczenie to nabrało później szczególnego znaczenia, gdy pojawiły się nowe stowarzyszenia etniczno-kulturowe, zarówno w obwodzie Akmolińskim, jak i w innych częściach regionu.
Kolejnym Prezesem Związku PolakówKazachstanu w latach 1999 – 2007 był wybrany Jan Zinkiewicz Profesor prawa, Rady Honorowej Ałmatyńskiego Centrum Kultury Polskiej „Więź,” delegat II Zjazdu Polonii, profesor na Uniwersytecie Din Muhameda Kunajewa. Jan Zinkiewicz urodził się w 1939 roku w wiosce Krasnokamienka, rejon Kellerowski, obwód Kokszetau, północ Kazachstanu. Swoją naukę rozpoczął w 1963 roku w Ałmaty wspecjalnej szkole policji. Całe życie poświęcił problemom kryminalistyki i zdążył popracować na trzech głównych uniwersytetach w Kazachstanie, otrzymując stopień profesora był odznaczony medalem Ibraja Ałtyn Sarina za rozwój systemu edukacji Republiki Kazachstanu oraz medalem za rozwój krajowej nauki. Na stronach Międzynarodowej Informacyjnej Agencji 26 kwietnia 2011 roku pojawił się wywiad z Janem Zienkiewiczem, gdzie on powiedział o wielkim wkładzie Narodu Polskiego w rozwój gospodarki i edukacji Kazachstanu.
Jego kolega Albert Lewkowski Prezes Kulturalno-oświatowego stowarzyszenia Polaków „Więź” i zastępca Prezesa Związku Polaków w swoich wspomnieniach w kwartalniku „Ałmatyński KurierPolonijny” opowiadał o budowaniu i działalności polskich stowarzyszeń w Kazachstanie tak: „Przeglądam moje dzienniki z lat 1994-2002 i jestem zdumiony ilością pracy, wydarzeń i pytań, które miałem załatwiać, do przygotowania, do przeprowadzenia, do uczestniczenia, do rozwiązania. Na każdy dzień zaplanowano 10-15 pytań, spotkań kilka dziesiąt telefonów. Ludzie prosili o pomoc w rehabilitacji, przywrócenia obywatelstwa, znaleźć swoje korzenie w archiwach byłego Związku Radzieckiego i w Polsce. Szczególnie dużo czasu poświęcałem na przygotowania do różnych wydarzeń. Każde z nich zostało dogłębnie przemyślane i odpowiednio zaprojektowane. Każde z nich stanowiło wielki projekt, treść była ukierunkowana na rozwój i umacnianie przyjaźni, zgody i wzajemnego zrozumienia między narodami, nawzajemne wzbogacanie się kultur, zwłaszcza polsko-
kazachskiej. Pojawiły się również artykuły w gazetach, w czasopismach, w radiu, w telewizji mówiono o Polakach w Kazachstanie na spotkaniach, wśród działaczy politycznych i na najwyższych szczeblach władzy.”
Prawie na każdej imprezie okręgowej, regionalnej czy republikańskiej, poświęconej przyjaźni między narodami Polacy byli odznaczeni honorowymi nagrodami. Historycznym wydarzenie dla Związku Polaków był rok 1995, kiedy z oficjalną wizytą do Ałmaty przeleciał Waldemar Pawlak. Stowarzyszenie " Więź " oraz Ambasada RP w Ałmaty wspólnie przygotowały spotkanie Polonii z Premierem. W Domu Przyjaźni sporządzona została wystawa obrazów polskiego artysty Alfonsa Kułakowskiego. Przygotowano wystawę polskich książeki podręczników, rysunki dzieci oraz stoły bufetowe. W Sali Okrągłej, gdzie odbyło się spotkanie, wyeksponowane są polskie herby i flagi, a na stołach stały kwiaty. W tamtym okresie rozwijały się dynamicznie stosunki polsko-kazachskie co sprzyjało nawiązywaniu przyjaznych relacji między Kazachstanem a historyczną ojczyzną. Takie więzi kulturowe, relacje biznesowe i partnerskie były bardzo przydatne dla nowo powstałej Republiki Kazachstanu.
W tym okresie podpisano wiele porozumień np. "Umowa o współpracy między Ministerstwami Edukacji Republiki Kazachstanui Rzeczypospolitej Polskiej w 1988 roku. Na mocy tej umowy strona polska wysłała i do tej pory wysyła do szkół w Kazachstanie nauczycieli języka polskiego, wyposaża w podręczniki i literaturę pedagogiczną-metodyczną oraz techniczne ośrodki kształcenia. Dzisiaj tym się zajmuje Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli (ORPEG) a po stronie Kazachstanu Prezesi organizują miejsca pracy dla nauczyciela, zaproszenia i ubiegają się o wizowe poparcie dla nauczycieli. Przy wsparciu Związku Polaków Kazachstanu w 1988 r. we wsi Oziornoje otwarto pierwszą w Kazachstanie polską klasę. W kolejnych latach zajęcia z języka polskiego były organizowane we wszystkich regionach, gdzie zamieszkiwały polskie rodziny z dziećmi. System nauczania języka polskiego bazował się na zajęciach fakultatywnych z języka polskiego, na grupach w przedszkolach i wieczorowych zajęciach dla dorosłych.
Oczywiście wielkim wydarzeniem w październiku 1999 roku w życiu Związku Polaków Kazachstanu był przyjazd Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Organizacja spotkania z Prezydentemspadła na Stowarzyszenie „Więz” w Ałmaty i jego aktywnych działaczy. Dzisiaj możemy być pewni odbyła się uroczysta Rada Koordynacyjna Związku Polaków Kazachstanu, która była pełna symbolizmu i radości. Wszystkie miejskie i regionalne stowarzyszenia polonijne otrzymały z rąk Prezydenta RP dary: komputery, faksy, kserokopiarki, podręczniki i literaturę edukacyjną i metodyczną.
W dniu 1 grudnia 2007 roku w Pawłodarze odbyła się IV Konferencja Sprawozdawczo-Wyborcza Związku Polaków w Kazachstanie. Nowym czwartym z kolei, prezesem ZPK został wybrany Witalij Święcicki, urodzony w Zielonym Gaju, rejon Czkałowski, obwód Kokszetauski w Kazachstanie. Witalij Święcicki w tym czasie pełnił funkcję Prezesa obwodu pawłodarskiego. Lata dwutysięczne w Związku Polaków w Kazachstanie upłynęły pod znakiem wielkiej dyskusji o przyszłości, o rozwoju, o wyraźnym wydźwięku politycznym na temat znaczenia historycznego Polaków, o ważnych postaciach, które pozostawiły polski ślad w Kazachstanie. Związek Polaków Kazachstanu dołączył do Zgromadzenia Narodów Kazachstanu i zajął pozycję wielkiego Narodu Polskiego, który przyczynił się do rozwoju ekonomicznego, gospodarczego kraju.
Na V zjeździe organizacji polonijnych, który odbył się 15 czerwca 2019 r. Na wyborach przewodniczącą Związku Polaków w Kazachstanie została wybrana Katarzyna Ostrowska, która obecnie pełni funkcję Prezesa ZPK. Ponowna rejestracja Związku Polaków Kazachstanu odbyła się 30 grudnia 2019 roku w Astanie w stolicy Kazachstanu. Organizacja otrzymała nowy status republikański, przekształciła nazwę własną na Związek Polaków w Kazachstanie. W związku z nową rzeczywistością, dynamicznie rozwijającymi się technologiami Związek Polaków w Kazachstanie określił nowe cele i stworzył nowe warunki do realizacji przyszłych planów.
Z upływem lat rosła liczba nowo powstałych polonijnych ośrodków kulturalnych, które zdobywają doświadczenie i pogłębiają wiedzę w zakresie etnicznej przynależności i odrębności religijnej od pozostałych kultur w regionie. Samo zrzeszenie w jedną polską grupę społeczną a póżniej włączenie jej do Związku Polaków w Kazachstanie było już integralną częścią krajobrazu obywatelskiego Kazachstanu. Pojawiła się pilna potrzeba naukowego podejścia dopogłębienia analizy socjologicznej, ukształtowania nowoczesnej terminologii i naukowej interpretacji faktów odradzania się kultury polskiej na terenach wielkiego stepu. Tak, powstają nowe instytucje.




