Pamięć o tragicznych losach rodaków przymusowo przesiedlonych w głąb Związku Sowieckiego pozostaje jednym z najważniejszych fundamentów budowania naszej narodowej tożsamości. W 2026 roku przypada 90. rocznica pierwszych masowych deportacji Polaków z terenów dawnej Marchlewszczyzny i Żytomierszczyzny na ukraińskich kresach na bezkresne, surowe stepy Kazachstanu. Z tej okazji w kraju zrealizowano ogólnopolski cykl spotkań edukacyjno-historycznych pod hasłem „Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość. Lekcja historii o Polakach w Kazachstanie”. Projekt ten połączył kluczowe instytucje państwowe, muzealne oraz organizacje polonijne, stając się żywym mostem pamięci i dialogu międzypokoleniowego oraz międzynarodowego.
Wydarzenia, nad którymi patronat objął m.in. Senat Rzeczypospolitej Polskiej w ramach sprawowania opieki nad Polonią i Polakami za granicą, współorganizowały Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku oraz Związek Polaków w Kazachstanie. Droga tego wyjątkowego, 60-minutowego programu edukacyjnego wiodła przez sale lekcyjne Warszawy, Wrocławia i Białegostoku, głęboko poruszając serca młodego pokolenia.
Żywa lekcja tożsamości na szkolnych korytarzach
W murach Ogólnokształcącego Liceum im. Stanisława Wyspiańskiego odbyło się niezwykłe spotkanie, w trakcie którego uczniowie mieli niepowtarzalną okazję dotknąć żywej historii. Szkołę odwiedzili osobiście wybitni przedstawiciele zarządu Związku Polaków w Kazachstanie: Katarzyna Ostrowska, Irena Pajewska-Strzałkowska, Marianna Temralijewa, Oleg Czerwiński oraz nauczyciel Karol Michałek. Opowiadali oni o brutalnym wykorzenieniu z 1936 roku, nieludzkich warunkach walki o przetrwanie w kazachstańskim stepie oraz o tym, jak przez dziewięć dekad trwania na obcej ziemi udało się ocalić polską mowę, wiarę i tradycje.
Równie głębokie emocje towarzyszyły spotkaniu w Akademickim Liceum Ogólnokształcącym Politechniki Wrocławskiej. Wydarzenie to miało na celu przybliżenie wrocławskiej młodzieży trudnej, bolesnej i przez całe dekady celowo przemilczanej karty naszej historii. Uczniowie z zapartym tchem słuchali o losach ponad 60 tysięcy rodaków, których jedyną „winą” było to, że byli Polakami.
Z kolei III Liceum Ogólnokształcące w Białymstoku powitało gości z Kazachstanu w szczególne dni świętowania Dnia Edukacji Narodowej. Dla białostockich uczestników ta opowieść okazała się niezwykle bliska i intymna. Na sali znaleźli się bowiem uczniowie, którzy tragiczne losy deportacji znali z osobistych, pełnych wzruszenia opowieści swoich własnych Babć Sybiraczek. Płynące ze sceny słowa rezonowały z rodzinnymi wspomnieniami, wywołując w niejednych oczach łzy wzruszenia.
Cykl „Historia, o której nigdy nie zapomnimy” dowodzi, że pamięć o Sybirze i Kazachstanie nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem w podręcznikach. Dzięki zaangażowaniu repatriantów, historyków i państwowych instytucji, tragiczne losy naszych przodków stają się dla młodego pokolenia Polaków cenną lekcją patriotyzmu, wytrwałości oraz szacunku dla własnych korzeni.
Dla organizacji współorganizujących cykl, tegoroczne spotkania w polskich szkołach to coś znacznie więcej niż tradycyjne obchody rocznicowe. Przedstawiciele Związku Polaków w Kazachstanie oraz Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” zgodnie podkreślają, że 90. rocznica deportacji staje się momentem zwrotnym w budowaniu relacji między Macierzą a diasporą. Wręczane podczas oficjalnych wydarzeń tego cyklu medale i wyróżnienia to nie tylko hołd dla tych, którzy przeszli przez piekło nieludzkiej ziemi, aleDziałacze polonijni zwracają uwagę, że współczesny Kazachstan wkracza w nową erę jedności społecznej, w której pamięć o deportowanych narodach spotyka się z pełnym szacunkiem.
Z perspektywy organizacji kluczowym wyzwaniem na rok 2027 i kolejne lata jest przekazanie tej sztafety pamięci najmłodszemu pokoleniu Polaków – zarówno w kraju, jak i w Kazachstanie. Bezpośredni kontakt młodzieży szkolnej w Warszawie, Wrocławiu czy Białymstoku z liderami polonijnymi pozwala zobaczyć, że wysiłki włożone w przetrwanie nie poszły na marne, a współczesna edukacja i wsparcie struktur oświatowych (dofinansowane m.in. w ramach konkursów Senatu RP „Senat – Polonia 2026”) otwierają przed młodymi potomkami zesłańców realne szanse na powrót, studia i budowanie przyszłości w Ojczyźnie a przede wszystkim symbol wdzięczności za ocalenie polskiej duszy na kazachstańskim stepie.
